portal ekonomiczny

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size

Elementy budżetu

Budżet gminy, mający formę uchwały budżetowej rady gminy, jest aktem normatywnym. Za takim zdaniem przemawiają następujące przesłanki:

 

§         budżet gminy jest uchwalany w formie właściwej dla stanowienia przepisów gminnych, tj. w formie uchwały rady gminy (choć występują jednak uchwały rady gminy w sprawach indywidualnych, np. majątkowych),

§         uchwała budżetowa wyznacza granice rocznej działalności budżetowej organów i jednostek gminy, bez tych granic i kierunków działalności budżetowej poczynania jednostek komunalnych miałyby nieokreślony, a nawet chaotyczny charakter, trudny do zaakceptowania w ramach zwykłego porządku prawnego.

§         uchwała budżetowa skierowana jest do wielu adresatów: do zarządu gminy (który jest głównym wykonawcą budżetu), a także do innych adresatów uchwały budżetowej (komunalnych jednostek i zakładów budżetowych), może być także zaadresowana do jednostek pomocniczych gminy (sołectw, osiedli, dzielnic, miast),

§         adresaci uchwały budżetowej powinni tak prowadzić w roku budżetowym działalność w zakresie wydatków i dochodów gminy, aby zrealizować ustalenia uchwały budżetowej. Nie powinni podejmować zindywidualizowanych i konkret­nych czynności (np. takich jak: zawieranie umów, wypłacanie dotacji, podejmowanie uchwał i decyzji, tworzenie jednostek organizacyjnych itp.) w sposób, który narusza postanowienia uchwały budżetowej.

§         za przekroczenie przepisów budżetowych oraz postanowień uchwały budżetowej przez osoby wykonujące budżet gminy przewidziane i stosowane są sankcje określone w ustawie o prawie budżetowym (art. 57 i nast.) i innych przepisach. Przede wszystkim chodzi tu o sankcje za naruszenie dyscypliny budżetowej (upomnienie, nagana, kara pieniężna) wymierzane zgodnie ze specjalną, uregulowaną stosownymi przepisami, procedurą. Należy też mówić o sankcji polityczno-prawnej za niewykonanie budżetu gminnego polegającej na nieudzielaniu zarządowi gminy absolutorium[1].

Z finansowego punktu widzenia budżet gminy jest planem finansowym określającym dochody i wydatki gminy na okres przyszły, tj. okres roku budżetowe­go. Z prawnego punktu widzenia należy jednak przyjąć, że budżet jest aktem zarządzania finansowego, wydawanym przez radę gminy a wykonywanym przez zarząd.

Opracowywanie i uchwalenie budżetu gminy polega na przygotowaniu uchwały budżetowej wraz z objaśnieniami. Inicjatywa w sprawie zmian tej uchwały należy do kompetencji zarządu gminy, projekt uchwały wraz z objaśnieniami i informacją o stanie mienia komunalnego zarząd jednostki budżetowej przedstawia organowi stanowiącemu oraz do zaopiniowania regionalnej izbie obrachunkowej[2].

Opracowywanie i wykonywanie budżetu gminy należy do kompetencji jej zarządu, a do wykonania budżetu uprawniona jest rada gminy. W gospodarce lokalnej nie istnieje instytucja prowizorium budżetowego. W razie braku jego uchwalenia, podstawą prowadzenia gospodarki budżetowej przez gminę jest projekt budżetu przedstawiony przez zarząd. Rada gminy ma obowiązek uchwalenia budżetu w nieprzekraczalnym terminie do 31 marca roku budżetowego. Po tym terminie prawo narzucenia gminie budżetu przypada regionalnym izbom obrachunkowym – tj. organowi sprawującemu nadzór nad gospodarką gminy[3].

Budżet obejmuje:

§         dochody i wydatki organów gminy,

§         dochody i wydatki komunalnych jednostek budżetowych i zadań własnych gmin,

§         wpłaty jednostek organizacyjnych i dotacje dla jednostek organizacyjnych rozliczających się z budżetami gmin,

§         dochody z podatków, opłat i innych należności gmin określonych ustawami,

§         subwencje z budżetu państwa,

§         wyodrębnione wydatki na finansowanie zleconych gminom zadań z zakresu administracji rządowej, innych zadań zleconych gminom ustawami oraz dotacje celowe i dochody związane z realizacją tych zadań,

§         dochody z majątku gminy,

§         źródła pokrycia niedoboru.

Cechami budżetu gminy są:

§         samodzielność finansowa gminy w prowadzeniu gospodarki finansowej,

§         formalny charakter uchwały budżetowej w zakresie budżetu,

§         podstawowy charakter budżetu dla prowadzenia tej gospodarki (jego jedność i powszechność),

§         wyłączność kompetencji zarządu dla przedłożenia projektu budżetu skutkująca niemożnością zmniejszenia dochodów lub zwiększenia wydatków w porównaniu z projektem,

§         jawność gospodarki finansowej gminy (jawność i szczegółowość budżetu gminy),

§         obejmowanie przez stronę dochodową budżetu gminy wszystkich wpływów, jakie gminie przypaść winny w danym roku ze źródeł dochodów ustawowo jej przypadających,

§         obejmowanie przez stronę wydatkową budżetu gminy wydatków kreujących w granicach ustaw jej zadania własne oraz odzwierciedlające finansowanie zadań zleconych gminom,

§         możliwość pokrywania przychodami planowanych niedoborów budżetowych w sposób i do granic ustawowo określonych[4].

 



[1] A. Borodo „Samorząd terytorialny. System prawno finansowy”, PWN, Warszawa 1997, s.183-184.

[2] K. Szczepański: „ Finanse publiczne. Dochody i budżet samorządów”, Wydawnictwo Prawno-Ekonomiczne INFOR, , Warsawa 2000, s. 162.

[3] „Kompendium wiedzy o gospodarce”, praca zbiorowa pod. red. E. Cyrsona, PWN, Warszawa 1996, s. 109.

[4] B. Brzeziński „Prawo finansowe”, str. 120.