portal ekonomiczny

  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
portal ekonomiczny

Geneza samorządu

Samorząd terytorialny w Polsce ma długa tradycję, sięgającą 1918 roku. Po odzyskaniu niepodległości, po krótkim okresie oparcia się na podziałach dzielnicowych, podzielono terytorium państwa na 17 województw, w tym jedno grodzkie (m. st. Warszawy ) i autonomiczne (woj. śląskie)[1].

Konstytucja marcowa z 1921 roku wprowadziła formalnie jednolity podział na województwa, powiaty, gminy miejskie i wiejskie. Nie spowodowało to jednak stworzenia jednostek o zbliżonym do siebie obszarze, liczbie ludności itp.

Działalność samorządu terytorialnego została jednolicie uregulowana w 1933 roku, nie istniał jednak wtedy samorząd na szczeblu wojewódzkim[2]. Na podstawie ustawy z 23 marca 1933 roku o częściowej zmianie samorządu terytorialnego wprowadzono na terenie całego kraju gminę zbiorową – zniesiono gminy jednowioskowe i pofeudalną jednostkę obszar dworski. Wprowadzono pomocniczy podział gminy na gromady[3].

Do 1937 roku podział terytorialny na województwa był uwarunkowany faktem istnienia pięciu porządków prawnych, stąd granice województw biegły tak, aby nie naruszać granic dawnych zaborów. Dopiero w 1937 roku przeprowadzono zmianę granic województw pomorskiego, poznańskiego i łódzkiego, dostosowując je do regionów gospodarczych.

Według stanu na dzień 1 kwietnia 1939 roku w Polsce istniało 16 województw oraz miasto stołeczne Warszawa, 264 powiaty, 611 miast i 3194 gmin wiejskich[4].

Podział terytorialny Polski dwudziestolecia międzywojennego był obarczony pewnymi wadami, z których najistotniejsze to:

 

§         zachowanie w dużej mierze granic dawnych zaborów, co utrudniało integrację państwa,

§         pomijanie względów gospodarczych przy ustalaniu podziału terytorialnego,

§         usytuowanie siedzib wielu województw na ich skraju,

§         zbyt duży obszar gmin i zbyt wiele podziałów specjalnych,

§         dysproporcje względem obszaru i liczby powiatów wojewódzkich.

 

Mimo tych słabości podział ten pozwalał na sprawną pod względem technicznym działalność organów państwowych.

Po II wojnie światowej samorząd terytorialny działał w postaci rad i zarządów gminy oraz rad i zarządów miejskich i powiatowych. Rozwiązanie to zlikwidowano w 1950 roku, tworząc jednolitą strukturę rad narodowych, nie będących organami samorządu, lecz terenowymi organami władzy państwowej[5].

Istotnej zmiany w podziale terytorialnym kraju dokonała ustawa z 28 maja 1975 roku o dwustopniowym podziale administracyjnym państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych[6]. Zniesione zostały powiaty, a ich kompetencje i zadania przekazano gminom z wyjątkiem zadań i kompetencji zastrzeżonych przez Radę Ministrów dla organów nowo powołanych województw oraz dla wyspecjalizowanych organów terenowych i innych jednostek organizacyjnych. W konsekwencji tych zmian nastąpił znaczny wzrost powiązań koordynacyjnych i podziałów specjalnych, które często nie pokrywały się z jednostkami podziału zasadniczego.

W następnych latach zmiany w podziale terytorialnym dotyczyły przede wszystkim gmin – nastąpił znaczny spadek ich liczby, potem wskutek petycji mieszkańców część z nich reaktywowano[7]. Do tej struktury terytorialnej nawiązywały ustawy: z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym oraz z 22 marca 1990 roku o terenowych organach rządowej administracji ogólnej.

Istotna reforma samorządu terytorialnego miała miejsce w 1990 roku. Obecnie zakres kompetencji i zasady działania samorządu terytorialnego wyznaczają następujące akty prawne:

§         Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r.,

§         ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym
(t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.),

§         ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. nr 95, poz. 602 z późn. zm.),

§         Ustawa z dnia 20 czerwca 2002 r. o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta (Dz.U. nr 113, poz. 984 z późn. zm.),

§         Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2003 r. nr 15, poz. 143).

§         ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz.U. nr 41, poz. 361 z późn. zm.),

§         ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. nr 62, poz. 718 z późn. zm.),

§         Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1593 z późn. zm.),

§         ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.),

§         ustawa z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1255 z późn. zm.),

§         Ustawa z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz.U. nr 88, poz. 985 z późn. zm.),

§         rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz.U. nr 61, poz. 710),

§         rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 31 lipca 2000 r. w sprawie sposobu ustalania należności z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych radnych gminy (Dz.U. nr 66, poz. 800 z późn. zm.),

§         rozporządzenie prezesa Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1998 r. w sprawie określenia wzoru formularza oświadczenia o stanie majątkowym składanego przez radnych (Dz.U. nr 138, poz. 893).

 

 



[1] E. Ochendowski: „Prawo administracyjne”, TNOiK, Toruń 2000r. , s. 279.

[2] „ Kompendium wiedzy o społeczeństwie , państwie i prawie”, praca pod red. M. Zmierczak, , S. Wronkowskiej, PWN, Warszawa , Poznań, 1993r.s. 95

[3] E. Ochendowski: „Prawo administracyjne”, op. cit.. , s. 279

[4] ibidem.

[5] „ Kompendium wiedzy o społeczeństwie , państwie i prawie”, praca pod red. M. Zmierczak, , S. Wronkowskiej,op. cit., s. 95

[6] „Prawo administracyjne”, praca zb. pod red. M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo Prawnicze Lexis-Nexis, Warszawa 2003, s. 193.

[7] Ibidem.

 

Main Menu


Warning: Parameter 1 to modMainMenuHelper::buildXML() expected to be a reference, value given in /home/atokto/public_html/portal.pocoto.info/libraries/joomla/cache/handler/callback.php on line 99